Ścieżka przyrodniczo - historyczna "Sokola Góra"

Długość trasy: ok. 2 km,
Czas trwania wędrówki : ok. 1,5 godz.
Początek ścieżki: wystawa w siedzibie Łagowskiego PK przy ul. Kościuszki 9
Oznakowanie: zielony liść w białym polu

1. Zamek joannitów i park zamkowy

Najbardziej znana budowla Łagowa. Został wzniesiony przez joannitów w 2 poł. XIV w., prawdopodobnie w miejscu wcześniej istniejącej budowli obronnej. Wybudowany z kamienia i cegły na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 34 x 30 m, na niewielkim, sztucznie podwyższonym wzniesieniu.. Składa się z budynków mieszkalnych, wieży i murów obronnych. Najstarsze jest skrzydło zachodnie. Wieża, wysunięta poza obręb murów, składa się z kwadratowego cokołu o wysokości 8,5 m i wznoszącego się na nim 35 metrowego cylindra. Na początku XVIII zamek przebudowano w stylu barokowym, dawny charakter zachowała tylko wieża i sala parterowa (obecnie kawiarnia). Mury zbudowane są z różnego materiału i różnymi technikami. Najbardziej warowna jest część od strony południowej i zachodniej, tu znajdowały się otwory strzelnicze i wyrzutnie zwane machikułami. Joannici rządzili zamkiem i przyległościami ponad 400 lat. Po kasacie zakonu stał się własnością bogatych rodów brandenburskich, aż do końca II wojny światowej. Obecnie mieści się tu hotel. Do zwiedzania udostępniona jest wieża.
Park założony został w XVIII w., na powierzchni 1m5 ha. Na uwagę zasługują wiekowe drzewa - dąb szypułkowy, klon pospolity, jawor, lipa szerokolistna, świerki, buki odmiany purpurowej i olchy. Niektóre z nich są pomnikami przyrody:
- dąb szypułkowy - (ok. 250 lat, 25m wys., 435 cm obwodu),
- lipa szerokolistna - (ok. 200 lat, 20m wys., 300 cm obwodu)
- klon pospolity - ( ok. 200 lat, 22 m wys., 290 cm obwodu),
- świerk pospolity - ( ok. 200 lat, 30m wys., 270 cm obwodu),
- świerk kłujący - (ok. 200 lat, 30m wys. 260 cm obwodu)

2. Miejsca najwcześniejszego osadnictwa

Początki osadnictwa w Łagowie sięgają ok. 1000-650 lat p.n.e. Istniały tu dwie osady, jedna na wzniesieniu zwanym dziś Sokolą Górą, druga na półwyspie nad Jez. Łagowskim. Były to osady otwarte, obie uległy spaleniu. Na wzniesieniu Sokolej Góry w XII-XIV w., przed przybyciem joannitów, istniało grodzisko obronne, które straciło na znaczeniu w momencie wybudowania zamku i skupieniu się życia łagowian za murami obronnymi.
Zabytkowy cmentarz pełnił swoją funkcję do końca II wojny światowej, najstarsze groby pochodzą z XVIII w.. Na uwagę zasługuje aleja grabowa, stare lipy i jawory oraz bogate runo, m. in. bluszcz, przylaszczka, fiołek leśny, barwinek.

3. Leśne zbiorowiska zastępcze

Wschodnie, odkryte niegdyś, zbocze Sokolej Góry porasta obecnie las mieszany złożony w wielu gatunków drzew. Część z nich posadzono w celach ozdobnych. Należą do nich miedzy innymi obce geograficznie gatunki, takie jak dąb czerwony i daglezja, których ojczyzną jest Ameryka Północna. Świerk pospolity i modrzew są drzewami europejskimi, ale naturalne zasięgi ich występowania znajdują się daleko na północ i południe od Ziemi Lubuskiej. Naturalnym typem lasu w tym miejscu jest buczyna, porastająca zachodnią część wzgórza i większość rezerwatu.
Długotrwała obecność obcych gatunków drzew, tworzących leśne zbiorowisko zastępcze, spowodowała zmiany w siedlisku. Powrót do naturalnego typu lasu jest trudny i długi..

4. Spontanicznie rozwijający się las łęgowy

Wzdłuż jeziora, a także w dawnej fosie rozwija się spontanicznie las łęgowy. Drzewem panującym jest tu olsza czarna, rośnie też jesion, a na obrzeżach jawor i buk. Występuje tu gęsta warstwa krzewów, którą buduje bez czarny, leszczyna, czeremcha i trzmielina pospolita. Runo łęgów jest zazwyczaj bardzo bogate, nad jeziorami łagowskimi jednak stosunkowo mało zróżnicowane. Rośnie tu m. in. turzyca odległokłosa, śledziennica skrętolistna, czworolist pospolity oraz bluszcz.
Lasy łęgowe wykształcają się na glebach zmiennowilgotnych i żyznych. Poziom uwilgotnienia zależny jest od częstotliwości zalewów. Czasem rozwijają się one na terenach źródliskowych. Takie łęgi zaobserwować można przy północnym krańcu jeziora. W ostatnich latach, wskutek obniżenia się poziomu wód, podłoże lasu nie ulega zalewaniu. Prowadzi do do przekształcenia łęgu w inne zbiorowisko leśne

5. Buczyna

Na bogato urzeźbionej krawędzi rynny jeziornej rozwija się buczyna. Jest to las, w którym drzewem panującym jest buk, warstwy podszytu i runa są prawie nieobecne. Buczyna w tym miejscu jest jeszcze stosunkowo młoda, jej wiek wynosi ok. 120 lat, dlatego korony w szczytowych partiach są mocno zwarte i w lesie, po rozwinięciu się liści jest dość ciemno. Największą powierzchnię zajmuje tu typ kwaśnej ubogiej buczyny niżowej z kosmatką orzęsioną, niewielkie płaty porasta buczyna żyźniejsza, z bogatym runem. Wiosną u podnóża pagórków kwitnie zawilec gajowy, przylaszczka, fiołek leśny, nieco później zakwita gajowiec żółty, konwalijka dwulistna i marzanka wonna. Zbocza i wierzchołki wzgórz pokryte są tylko ściółką z bukowych liści i poduszkami mszaków.
Życie większych zwierząt w buczynie toczy się głównie w partii koron i pni drzew oraz nisko, w warstwie runa i ściółki. Spośród ptaków spotkamy tu kilka gatunków dzięciołów, m. in dzięcioła czarnego, zielonego i pstrego dużego, sikory, pęłzacze, kowaliki. Gniazduje tu także puszczyk oraz gołębie - grzywacz i siniak zakładający gniazdo w dziuplach starych buków. Liczne są wiewiórki, spotkać też można kunę leśną. W dawnej fosie, w kwietniu godują żaby trawne. Czasem przybiegają tu sarny i dziki.
Buczyny na terenie Łagowskiego Parku Krajobrazowego są swoistą wyspą w zasięgu geograficznym tego typu lasu, pomiędzy buczynami pomorskimi a górskimi. Ten typ siedliska przyrodniczego chroniony jest w całej Europie na specjalnie wyznaczonych terenach Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000. Część terenu Parku, z uwagi na występowanie m. in. buczyn, również należy do tej sieci i nosi nazwę "Buczyny Łagowsko-Sulęcińskie".

6. Jezioro Trześniowskie

Jest to największe i najgłębsze jezioro Łagowskiego PK, wypełnia większą część rynny łagowskiej, głęboko wciętej w podłoże. Jego kształt jest wydłużony w kierunku północ-południe, brzegi strome. Zasilane jest głównie wodami podziemnymi, część z nich wydostaje się też na powierzchnię ziemi, zaobserwować to można przy północnym brzegu jeziora, bogatym w źródliska. Woda jeziora jest bardzo czysta, nieznacznie przekracza normy I klasy czystości, ale ich trofia (żyzność) wciąż się zwiększa i jest to zjawisko negatywne. Roślinność wodna jeziora, to przede wszystkim podwodne łąki rdestnic, wywłócznika, rogatka. Brzegi porasta wąski szuwar złożony z trzciny pospolitej i oczeretu jeziornego Na dużych odcinkach w ogóle brak jest roślinności przybrzeżnej.

Najważniejsze parametry Jeziora Trześniowskiego:
- powierzchnia - 185,7 ha
- głębokość maksymalna - 58,8 m
- głębokość średnia - 19,3 m
- długość - 4,8 km,
- szerokość maksymalna - 620 m
- długość linii brzegowej - 12,4 km
W wodach Jeziora Trześniowskiego żyje wiele gatunków ryb, m. in. sielawa, sieja, szczupak, węgorz, okoń, płoć. W szuwarach gniazdują ptaki wodne, m. in. łabędź niemy, perkoz dwuczuby, łyska, krzyżówka, a w przybrzeżnych skarpach zimorodki.